St Ceinwen/Santes Geinwen, Llangeinwen (Dwyran)

(Mae’r fersiwn Cymraeg yn dilyn)

The church is thought to be unique in Anglesey in having been founded , probably in the 9th century, possibly as early as the 6th, by family interest rather than the more usual community or sectional influence.

Two sisters, Ceinwen and Dwynwen, founded Llangeinwen Church and that, now ruined, on the nearby island of Llanddwyn. Both churches were subsequently dedicated to their founders, itself unusual, the only other female saints so honoured in the Welsh calendar being of biblical origin.

The present building at Llangeinwen is of the 12th century and has been in constant use since then. The North and South walls of the nave are of this period, those of the chancel being mediaeval. The simple rectangular plan, typical of contemporary rural church building in Anglesey, was much modified early in the 19th century by the additional of a North chapel and tower. Gravestones of the 9th and 11th centuries are built into the buttresses. The decorated stone font is 13th century.

One of the early medieval gravestones built into the buttresses.

Restoration was undertaken in 1928 when a Victorian gallery at the West end of the nave was taken down and ceiling plasters removed to expose the early mediaeval roof timbers.

Ystyrir yr eglwys yn unigryw yn Ynys Môn oherwydd iddi gael ei sefydlu, yn ôl pob tebyg yn y nawfed ganrif neu efallai mor gynnar â’r chweched ganrif, gan ddiddordeb teuluol yn hytrach na chan ddiddordeb arferol cymdeithas neu ddylanwad dosbarth.

Dwy chwaer, Ceinwen a Dwynwen, a sefydlodd Eglwys Llangeinwen a honno, sydd bellach yn adfail, ar Ynys Llanddwyn gerllaw. Cysegrwyd y ddwy eglwys ar ôl hynny i’w sylfaenwyr, ac y mae hyn yn anarferol, oherwydd fod yr unig seintiau benywaidd a anrhydeddir yn y Calendr Cymraeg yn rhai Beiblaidd.

Y mae’r adeilad presennol yn Llangeinwen yn dyddio’n ôl i’r ddeuddegfed ganrif ac y mae wedi bod mewn arfer cyson er hynny. Y mae muriau Gogleddol a Deheuol corff yr eglwys o’r cyfnod hwn a rhai’r gangell yn perthyn i’r canol-oesoedd. Newidwyd llawer ar y cynllun pedronglog syml, sy’n nodweddiadol o adeiladau eglwysig cyfoes yn Ynys Môn, yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg trwy ychwanegu capel gogleddol a thŵr. Y mae cerrig-beddau o’r nawfed a’r unfed ganrif ar ddeg wedi eu hadeiladu i mewn yn y bwtressi. Y mae’r bedyddfan carreg ardurnol o’r drydedd ganrif ar ddeg.

Fe’i hadnewyddwyd yn 1928 pan dynnwyd i lawr oriel Fictoraidd ym mhen gorllewinol corff yr eglwys ac wedi symud plastr y nenfwd gwelwyd trawstiau to yn perthyn i’r canol-oesoedd cynnar.

Lle i ymlacio yn yr haul!